Nilgün KAYA
Ayvalık Ticaret Odası, coğrafi işaretli zeytinyağında taklit ve tağşişin önüne geçmek ve katma değer yaratmak amacıyla Coğrafi işaret çalışmalarında dünyada sadece İtalya’nın Toscana bölgesinde bulunan bir coğrafi işaret hologramıyla birlikte bir karekod uygulamasını hayata geçirdi.
Türkiye’nin en önemli zeytinyağı üretim merkezlerinden Ayvalık’ta, “Ayvalık Zeytinyağı Coğrafi İşareti” kullanan firmalara yönelik kapsamlı bir bilgilendirme toplantısı düzenlendi. 20 Şubat Cuma günü gerçekleştirilen toplantıda, coğrafi işaretli ürünlerde izlenebilirlik, yeni geliştirilen karekod uygulaması, lisanslı depoculuk ve Avrupa Birliği tescil süreci ele alındı.
Taklit zeytinyağına karşı Toscana modeli: Ayvalık’ta karekod dönemi
Ayvalık Ticaret Odası (ATO) Başkanı Ali Uçar, toplantıda yaptığı açıklamada, bölgenin en önemli değerlerinden biri olan Ayvalık zeytinyağının hak ettiği katma değere ulaşması için başlattıkları çalışmalar hakkında bilgi verdi. Uçar’ın açıklamalarına göre, bu sezon 31 firma “Ayvalık Zeytinyağı Coğrafi İşareti” kullanım hakkına sahip oldu ve bu sayının 35-40’a kadar yükselmesi bekleniyor.
“Dünyada bir örneği İtalya Toscana’da”
Uçar, coğrafi işaretli ürünlerin korunması ve taklit ürünlerle mücadele kapsamında geliştirdikleri yeni sistemin dünyadaki nadir örneklerden biri olduğunu vurguladı. “Dünyada bir örneği İtalya Toscana’da olan bir sistemi hayata geçirdik. Şu anda bizim bildiğimiz, takip ettiğimiz tek örnek bu” diyen Uçar, mevcut coğrafi işaret hologramının yanına bir karekod eklediklerini belirtti.
Bu karekodun, coğrafi işaret hologramıyla birlikte ambalajlı ürünlerin üzerinde yer alacağını ifade eden Uçar, sistemin işleyişini şöyle anlattı: “Karekod cep telefonu ile okutulduğunda, Ayvalık Ticaret Odası’nın mobil uygulamasına yönlendiriliyor. Açılan sayfada öncelikle coğrafi işareti kullanan tüm firmalarımız listeleniyor. Elinizdeki ambalaj hangi firmaya aitse oraya tıkladığınızda, o firmanın e-ticaret sitesine ulaşabiliyorsunuz. Böylece fiyat kontrolü yapabiliyor, isterseniz doğrudan satın alma gerçekleştirebiliyorsunuz.”
Şeffaflıkta yeni dönem
Uçar, uygulamanın sadece satın alma imkanı sunmakla kalmadığını, aynı zamanda ürünün tüm sertifikalarına ve analiz sonuçlarına ulaşma imkanı verdiğini söyledi. Hologram üzerindeki seri kodu aracılığıyla ürünün gerçek olup olmadığının doğrulanabildiğini belirten Uçar, şu bilgileri paylaştı: “Türk Gıda Kodeksi’ne göre laboratuvarda denetlediğimiz kimyasal analiz sonuçlarını, duyusal analiz raporlarını görebiliyorsunuz. Kimyasal analizde natürel sızma çıksa bile, duyusal analizde herhangi bir kusur bulunduğunda ürün otomatik olarak natürel birinci sınıfa düşüyor. Biz hem negatif unsurları hem de Ayvalık zeytinyağına özgü pozitif unsurları kontrol ediyoruz.”
Sistemin bir diğer önemli özelliğinin ürün takip sistemi olduğunu vurgulayan Uçar, “ÇKS kayıtları üzerinden Tapu Kadastro sistemine bağlanarak zeytinin toplandığı bahçeyi, ağaç sayısını görmek mümkün. Bu bir ürün takip sistemi. Coğrafi işaretli ürünü takip ederken aynı zamanda bir ürün kimliği yaratmış olduk” dedi.
“Piyasada satılan yağların %70’i Ayvalık ibareli”
Ali Uçar, Ayvalık zeytinyağının marka değerine dikkat çekerek, Türk Patent Kurumu verilerine göre 140’a yakın Ayvalık markası bulunduğunu, aktif olanların sayısının ise 50 civarında olduğunu belirtti. Üretim rakamlarıyla piyasadaki satışlar arasındaki uçuruma dikkat çeken Uçar, “Sızma zeytinyağı açısından Ayvalık-Gömeç bölgesinde 15-18 bin ton civarında üretim söz konusu. Ancak e-ticaret sitelerinde, sosyal medyada ve piyasada satılan yağların yüzde 70’i Ayvalık ibaresi taşıyor. Çünkü marka değeri var, bu nedenle taklit etme çabası içine giriyorlar” ifadelerini kullandı.
Coğrafi işaret katma değer demek
Coğrafi işaretli ürünlerin katma değerine vurgu yapan Uçar, Avrupa Birliği ülkelerinde coğrafi işaret almış ürünlerin normal ürünlerin iki katı fiyatla satıldığını hatırlattı. “Ama biz bu katma değeri üreticimize, işletmelerimize, markalarımıza yansıtamadık. İşte bu ürün kimliğiyle öncelikle yapmak istediğimiz bu katma değeri yaratmak. Katma değerini yaratamazsanız coğrafi işaretin sürdürülebilirliğini sağlayamazsınız” dedi.
Butik üreticilere çağrı
Uçar, butik işletmeler için coğrafi işaret kullanımının bir çıkış yolu olduğunu belirterek, “Büyük işletmeler miktara bakarken, butik işletmelerin limitli üretimleri var. Onların katma değerli satması lazım. Coğrafi işareti kullanarak ürünlerini daha iyi fiyatlardan daha güzel pazarlara ulaştırabilecekler” diye konuştu.
“Restoranlarda da görmek istiyoruz”
Coğrafi işaretli ürünlerin sadece raflarda değil, restoranlarda da yer alması gerektiğini vurgulayan Uçar, “Cunda’daki bir restorana girdiğinizde Ayvalık zeytinyağı coğrafi işaretini görmemiz, masalarda o yağı görmemiz gerekiyor. Kendimizin kullanmadığı bir şeyi başkalarına satmaya çalışmak zor oluyor” dedi.
Turizm ve zeytinyağı birlikteliği
Son olarak zeytinyağı sektörü ile turizm arasındaki ilişkiye değinen Uçar, “Zeytin-zeytinyağı sektöründeki kalitemizi, bilinirliğimizi ve marka değerimizi gastronomi turizmi üzerinden turizm faaliyetlerimize aktarmaya çalışıyoruz. Marka değerini koruyabilmek için her işi kaliteli yapmamız, turizmi de kaliteli yapmamız lazım” değerlendirmesinde bulundu.
Ayvalık Ticaret Odası yetkilileri, yeni uygulamanın önümüzdeki dönemde daha da geliştirileceğini ve coğrafi işaretli Ayvalık zeytinyağının ulusal ve uluslararası pazarda hak ettiği yeri bulması için çalışmaların süreceğini bildirdi.
