İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ZEYTİNİ VURDU! AĞAÇ SAYISI ARTARKEN ÜRETİM AZALIYOR

79
fotograf: Kadri KAYA

Nilgün KAYA

Zeytinde 11 yılın, zeytinyağında 7 yılın en düşük üretimi yaşanıyor. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin raporuna göre, iklim değişikliği zeytini vurdu. Balıkesir’de 11 milyon 156 bin meyve veren ağaçta ortalama verim 14.7 kilodan 11.7’ye düştü. Rekolte 130 bin 575 ton.

Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi koordinatörlüğünde Ege, Marmara, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki üreticiler de dahil ilgili tüm taraflarla iş birliği içinde, ‘2020-2021 Türkiye Rekolte Raporu’ hazırlandı. Raporda, Türkiye toplam ağaç varlığının yüzde 97’sine sahip 17 il İzmir, Balıkesir, Tekirdağ, Çanakkale, Bursa, Manisa, Aydın, Muğla, Adana, Antalya, Gaziantep, Hatay, Kilis, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’nın verileri ayrıca incelendi. Türkiye’de en çok üretimin olduğu 17 il dışında 23 ilde daha zeytin ağacı bulunuyor.

AĞAÇ SAYISI ARTIYOR AMA…

Yapılan rekolte tahminine göre Türkiye’nin zeytin ağacı varlığı geçen yıla göre yüzde 4 artarak 188 milyon 749 bin ağaca ulaştı. Bu ağaçların 159 milyon 352 bini zeytin veren, 29 milyon 397 bini meyve vermeyen ağaçlar. Ağaç sayısındaki artışa rağmen üretim hızla azalıyor. Bu sezon zeytin üretimi son 11 sezonun en düşük seviyesinde olacak. Olumsuz iklim koşulları nedeniyle ağaç başına ortalama üretim düştü ve bu yıl 8.3 kilo olarak hesaplandı. Buna göre bu yıl zeytin tane miktarının yüzde 11 azalarak, 1 milyon 316 bin 850 ton olduğu tahmin ediliyor. Tanedeki kayıp miktarı geçen yıla göre 145 bin tona yakın oldu. Toplam tane üretiminin yüzde 66’sı olan 886 bin 524 tonu yağlığa ayrılacak. Bundan ortalama 5.1 kilo zeytinden bir kilo randıman şeklinde ve yüzde 20 azalmayla, toplam 172 bin 813 ton zeytinyağı üretimi bekleniyor. Zeytinyağındaki kayıp miktarı geçen yıla göre 35 bin 562 tonu aşıyor.

Fotoğraf: Nilgün KAYA

Türkiye’nin zeytin üretimi 2006-2007 sezonunda 1 milyon 766 bin ton seviyesinde gerçekleşirken zeytin ağacı varlığı 129 milyon 265 bin adetti. 2007’de yaşanan kuraklığın etkisi ile 2007-2008 sezonunda 144 milyon 329 bin zeytin ağacı varlığı ile Türkiye 1 milyon 75 bin ton zeytin üretebildi. 2009-2010 sezonunda üretim 1 milyon 290 bin ton oldu. Bu tarihten sonra ilk kez 2020-2021 sezonunda üretim 1 milyon 400 bin tonun altına gerilemiş olacak. Bundan 4 sezon önce 2017-2018’de üretim ilk kez 2 milyon sınırını aşarak 2 milyon 100 bin ton oldu. Geçen sezon 1 milyon 532 bin ton olan zeytin rekoltesi 2020-2021 sezonunda 1 milyon 316 bin ton olacağı tahmin ediliyor. Ancak, rekolte tahmininin Ekim ayında sonuçlandırıldığı dikkate alınırsa yağışsız geçen bu dönemin etkisi ile üretimin 1 milyon 300 bin tonun da altında gerçekleşebileceği tahmin ediliyor.

ALTINOVA’DA AĞAÇLAR NEREDEYSE BOŞ, AYVALIK’TA TANELERDE CİDDİ BURUŞMA VE KARARMALAR VAR”

2020-21 Sezonu zeytin ve zeytinyağı rekoltesi tahmin heyeti olarak Balıkesir İli Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Havran, Edremit, Erdek, Bandırma İlçeleri ve köylerinde bulunan zeytinliklerde gerekli incelemelerde bulunulduğu belirtilen raporda; ‘ Zeytincilikte önemli bir yere sahip olan bu ilde üreticiler, kooperatifler, sanayiciler ile Tarım ve Orman İlçe Müdürlükleri’nde ilgili teknik personellerle yapılan görüşmeler sonucunda 2020-21 zeytin ve zeytinyağı sezonu ile ilgili bilgiler edinilmiştir. Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Havran, Edremit, Bandırma ve Erdek ilçelerinin sulanmayan yerlerinde kuraklığa bağlı olarak tanelerde çok ciddi buruşmalar ve kararmalar gözlenmiştir. Altınova bölgesinde ağaçların neredeyse boş olduğu gözlenmiştir. Ayvalık genelinde sahil kısmında da ağaçlarda meyvenin yok denecek kadar az olduğu belirlendi. Daha yüksek kesimlerde de doluluğun %20-30 civarı olduğu tespit edildi. Mayıs ayındaki yüksek sıcaklığın meyve tutumunu engellediği bilgisi alındı. Daha sonraki kurak döneminde meyvelerde buruşmaya neden olduğu gözlendi. Genel olarak 11 Ayvalık ilçesinde verimin düşük olduğu tespit edildi. Gömeç ilçesinde ağaç veriminin Ayvalık ilçesine göre bir miktar daha yüksek olduğu gözlendi. Ancak ağaçlarda doluluk oranı bu bölgede de kuraklığa bağlı olarak düşük olduğu belirlenmiştir. Ayvalık ve Gömeç ilçesinde meydana gelen dolu yağışından dolayı etkilenen bölgelerde meyve dökümlerinin olduğu, ayrıca ağaçtaki meyvelerde de zedelenme olduğu gözlenmiştir. Bölge genelinde İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri gerekli gördüklerinde zeytin yetiştiricilerine ilaçlama uyarısı yapmaktadırlar. Balıkesir İli sınırları içerisinde yer yer bölge ve İlçe bazında gözlemlenen rekolte kayıplarının zeytin çiçek açma dönemindeki olumsuz iklim şartlarından kaynaklandığı tespit edilmiştir (yüksek sıcaklık). Havran İlçesinde dalgalı bir ürün veriminden söz edilmektedir. Gemlik zeytin çeşidinin bölgede yoğun olması ve genç verimli ağaçların olması ayrıca sulanan alanların fazla olmasından dolayı diğer ilçelere nazaran ürünün daha iyi olduğu gözlemlenmiştir. ‘ denildi.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ HİSSEDİLİYOR

Sektördeki sorunlara ve çözüm önerilerine de yer verilen raporda, son yıllarda iklim değişikliği etkilerinin kendisini çok daha kuvvetli hissettirmeye başladığı, zamansız ve çok şiddetli yağışların yol açtığı sel felaketleri, ani sıcaklık değişimlerinin yarattığı şiddetli fırtınaların günlük hayatta endişelere yol açtığı kaydedildi.

3 DERECELİK ARTIŞ TEHLİKESİ

Küresel ortalama yüzey sıcaklıklarında 1990 ile 2100 yılları arasında yaklaşık 3 derece artış öngörüldüğü tehlikesine işaret edilerek, iklim koşullarındaki bu değişimin, tarım ve bitki örtüsü, temiz su kaynakları, deniz seviyesi, insan sağlığı ve biyoçeşitlilik üzerindeki etkisinin şimdiden görüldüğü dile getirildi.

SADECE MİKTARI DEĞİL KALİTEYİ DE DÜŞÜRÜYOR

Tarımsal üretimin azaldığı ve gıda güvenliğinin tehlikeye girdiği vurgulanan raporda, “Nitekim iklim değişikliğinin sebep olduğu kuraklık ve seller gibi ekstrem iklim olaylarının sık ve şiddetli bir şekilde yaşanmaya başlaması zeytin tarımı üretiminde olumsuz etkileri yoğun olarak hissedilmeye başlamıştır. Bu sadece üretim miktarını değil, zeytinyağı kalitesi ve kompozisyonunda da değişimlere neden olmaktadır” denildi.

 

KURAKLIK YAĞLANMAYI DA ETKİLEDİ

Nisan sonu mayıs başında tam çiçeklenme döneminde zeytinlik alanların yoğun olduğu Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde 40 dereceye yaklaşan

aşırı sıcakların çiçeklerin yanması ve kurumasıyla üretim miktarında yer yer ciddi olumsuzluk yaşandığı da vurgulandı. Yaz ayları, eylül ve ekim aylarının da aşırı kuraklık da yağlanmayı olumsuz etkiledi, istenilen tane büyüklüğüne ulaşılamadığı belirtildi. Körfez bölgesinde ise dolu yağışlarının ürünün dökülmesi ve kalite kaybına neden olduğu açıklandı.

‘MEYİLLİ ALANLARA DİKİM YAPILSIN’

Yeni dikim alanları küresel iklim değişikliği tehditlerinin dikkate alınmasını isteyen heyet, daha dayanıklı olabilecek rakım, konum ve toprak yapısındaki alanların belirlenmesi, havza bazlı destek modelinde geleneksel meyilli alanlarda zeytinlikler için ilave destek önerdi. Hastalık ve zararlılarla mücadelede yeni yöntemler belirlenmesi, yüksek verimli, ihracata uygun çeşitlerin tercih edilmesi istendi.

FİRESİZ TOPLAMA TEKNİĞİNE DESTEK

Bölgesel envanter projesiyle kayıt dışı ağaçların tespiti gerektiği belirtilen raporda, dikime uygun alanların ağaçlandırılması, bölgelerdeki delicelerin aşılanması ve 300- 400 metre rakımlı, bozuk orman arazilerinde zeytinlik tesisine izin verilmesi gerektiği belirtildi. Zeytin toplamada kullanılan firesiz ve hızlı toplama için mekanik hasadın özendirilmesi, gövde ve ana dal sarsıcı büyük makinelerin teşvik kapsamına alınması da istendi.

TÜRK ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI KONSEPTİ

Butik üretim, firma kurma ve markalaşma çalışmalarının teşvik edilmesi gerektiği belirtilen raporda, zeytincilik üzerine yapılan Ar-Ge çalışmaları için daha yüksek bütçeler ve sektörün modern tekniklere ulaşımının sağlanması talep edildi. Kalite değerlerinin yükseltilmesi, paketleme tesisleri kurulması ve ihracata yönelik zeytinyağı üretimi ile uluslararası rekabet modeline geçilerek ‘Kaliteli Türk Zeytin ve Zeytinyağı’ konseptinin devlet tarafından başlatılması da önerildi.

EN ÖNEMLİ SORUN TAKLİT VE TAĞŞİŞ

Suriye- Afrin’den ihraç kaydıyla getirilen ve işlendikten sonra ihraç edilmesi gereken zeytinyağının iç piyasaya arzının haksız rekabete ve üretici fiyatları üzerinde baskıya neden olduğu da belirtilen raporda, sektörün yıllardır devam eden en önemli sorunlarının ise taklit, tağşiş ve kayıt dışılık olduğu vurgulandı. Raporda “Çok sıkı denetimlere rağmen önlenemedi ve TBMM’de bekleyen yasanın bir önce kanunlaşması, cezaların caydırıcı olması bekleniyor” denildi.

Fotoğraf: Kadri Kaya

FİYATLARDA YÜZDE 30 ARTIŞ 

Bütün dünyanın bir problemi olan küresel ısınmanın Türkiye’de de ciddi anlamda hissedildiğini vurgulayan Bülbül, zeytincilik sektörünün de bu ani sıcaklık farkları, fırtına ve sel gibi nedenlerden ciddi anlamda etkilendiğini kaydetti. Özellikle son birkaç yıldır bu etkinin yüksek olduğunu söyleyen Bülbül, rekolte düşüşünün fiyatlara da yansıyacağını belirterek, “Sızma zeytinyağının litresinin 30 lira civarında olabileceğini düşünüyoruz. Üretici açısından bu rakamlar iyi ama rekoltenin düşük olması tabi ki üreticiyi olumsuz yönde etkileyen bir durum. Yağ fiyatlarının yükseleceğini öngörüyoruz. Sofralık zeytinde de yüzde 20-30 civarında bir artış olabileceğini tahmin ediyoruz” diye konuştu.

İLLERE GÖRE ZEYTİN RAPORU

Aydın:22 milyon 92 bin meyve veren ağaçta ortalama verim 17.4 kilodan 5.5’e düştü. Rekolte 120 bin 704 tona düştü.

Manisa:21 milyon 194 bin ağaç meyve veriyor, ağaç başına ortalama 7 kilodan 15.8’e çıktı. Rekolte 335 bin tona çıktı.

İzmir:17 milyon 364 bin meyve veren ağaçta ortalama verim 7 kilodan 5.5’e düştü. Rekolte 94 bin 875 tona geriledi.

Muğla:15 milyon 986 bin ağaç meyve veriyor, ağaç başına ortalama 9.8’den 2.9’a düştü. Rekolte 47 bin 78 tona düştü.

Hatay:13 milyon 442 bin ağaç meyve veriyor, ağaç başına ortalama 9.8’den 5 kiloya düştü. Rekolte 67 bin 211 tona düştü.

Bursa:11 milyon 835 bin meyve veren ağaçta ortalama verim 7.5 kilodan 10.3’e çıktı. Rekolte 121 bin 461 tona yükseldi.

Balıkesir:11 milyon 156 bin meyve veren ağaçta ortalama verim 14.7 kilodan 11.7’ye düştü. Rekolte 130 bin 575 ton.

Mersin:10 milyon 631 bin meyve veren ağaçtan ortalama 6 kilodan toplam 63 bin 787 ton zeytin.

Gaziantep: 9 milyon 105 bin meyve veren ağaçtan ortalama 6 kilodan toplam 54 bin 632 ton zeytin.

Antalya: 4 milyon 175 bin meyve veren ağaçtan ortalama 13 kilodan toplam 54 bin 287 ton zeytin.